Het jaar waarin podcasts niet ver genoeg gingen
HJNEPT #164 Nepsneeuw en Gear
December is de maand van de lijstjes: voor in je schoen, onder de boom, de Top2000 (of alle mogelijke andere varianten waar ik steeds reclames voor zie op Abri’s) en natuurlijk ‘de beste podcasts van dit jaar’. Net als feestdagen bieden lijstjes de schijn van grip, een andere indeling van het jaar dan enkel die van de klok/kalender. Wat ik jammer vind aan lijstjes is dat ze zo hun best doen om objectief te zijn: of het nu de lijst van de beste podcasts ooit of beste nummers ooit is, het is toch maar een verzameling van de meest gemiddelde mensen – van duizenden bij de Top2000 tot slechts een paar samenstellers bij de podcastlijsten.1 Het is handig om te checken of je iets gemist hebt, of een mening over te hebben, maar verder... De rangorde voorkomt mijns inziens haast dat we iets inhoudelijks gaan zeggen over waarom wat in die lijst staat, vooral omdat de volgorde zo afleidt. Daarom pakken we het bij Heb je nog een podcasttip dit jaar iets anders aan.2
Ik ga iets zeggen, beargumenteren zo je wil, over het jaar 2025. In plaats van de toppers er bij te pakken, neem ik drie dit jaar verschenen titels. Het betreffen documentaireseries die zichzelf journalistiek noemen. Ze delen een overeenkomst die tekenend is: samen staan ze voor mij voor de geest (inderdaad, Geist) van de podcast in het jaar 2025. Al kan je het ook opvatten als de smaak die blijft hangen: de nasmaak. Dit is natuurlijk een hoogst persoonlijke opvatting en ik heb ook lang niet alles geluisterd dat er dit jaar verschenen is. Maar het is dan ook mijn interpretatie, mijn smaak, en mijn nieuwsbrief. De smaak die blijft hangen is dat dit zo ongeveer het jaar was dat podcastmakers niet ver genoeg gingen...
Op zoek naar Marlotte
Over deze podcast schreef ik in HJNEPT 159, zoals altijd pas toen ik alle afleveringen gehoord had. Voor mij werd dit de eerste anti-tip die ik ooit publiceerde: het was opeenstapeling van beginnersfouten. Niet alleen op podcastvlak, maar ook op journalistiek vlak. Dat viel veel anderen ook op: in HJNEPT 160 vind je een aparte linkjeshoek met andere kritische stukken over deze podcast. Eigenlijk kan je van deze podcast niet zeggen dat ze ver genoeg gingen: volgens mij zijn ze eigenlijk nooit echt goed begonnen. De bronnen die ze aangereikt kregen namen ze voor waar aan, in plaats van die direct te checken. Eén telefoontje naar een ziekenhuis om te controleren of een ‘corona service whatsapp’ bestaat en het verhaal had een totaal andere invulling gekregen. Nu gaan we als luisteraar mee in de naïviteit van de makers en blijven we zeer onbevredigd achter. De vraag hoe en waarom dit allemaal heeft kunnen gebeuren wordt niet eens aangesneden. Helaas zal dit broddelwerk wel bovenaan de podcast hitparades van 2025 prijken.
Onaantastbaar
Toegegeven: van deze podcast kan je moeilijk zeggen dat ze niet ver genoeg gingen in hun onderzoek. Drie jaar waarin tientallen interviews, archiefonderzoek en zelfs een spannende internationale reis hebben de makers Jan Maarten Deurvorst, Jair Stein en Huda Rais ondernomen om een reconstructie van de opkomst en ondergang van de Nederlandse Moslim Omroep (NMO) te maken. De NMO was de Nederlandse omroep ooit die failliet werd verklaard, allemaal dankzij malafide praktijken van de directeur. Waarom nu? Omdat “het hele verhaal van de NMO nog nooit verteld is” aldus Sinan Can in de eerste aflevering. Pas in de laatste aflevering wordt duidelijk dat de zaken omtrent het faillissement nog liepen tot het onderzoek van de makers begon, wat denk ik voor onderzoeksjournalisten nogal belangrijk is – maar dat terzijde.
In de tweede aflevering wordt gesteld dat de podcast gaat over machtsmisbruik op de werkvloer – waar we inderdaad meer over te horen hebben gekregen de afgelopen jaren, zeker in de media – en hoe wangedrag altijd in stand wordt gehouden door een cultuur en het systeem. Het onderzoek gaat ook zeker daar over, brengt nieuwe inzichten en laat zien hoe onbetrouwbaar of menselijk mensen zijn, ook zij die in Hilversum werken. Toch is er één issue – naast opnames van de makers waarin ze aan de telefoon aan interviewee uitleggen waar ze mee bezig zijn, en de beschrijvingen van de fietsgear van Jan Maarten – waardoor ik met ‘de nasmaak van 2025’ blijf zitten. Afleveringen lang worden we overspoeld met anekdotes en ander bewijs over het bizarre gedrag van de directeur van de NMO, Frank William. Zijn gedrag gaat inderdaad buiten de perken, en alleen voor de fraudezaken is hij uiteindelijk aangeklaagd. Bij mij ging het na drie of vier afleveringen wringen: ja, oke, deze man was een idioot die op een bijzondere manier op die plek terecht is gekomen en daar ook kon blijven door toedoen van anderen. Maar gaan we hem nog horen?
Die vraag is overduidelijk ingebouwd als spanningsboog, het wordt als het ware een zoektocht naar wederhoor. Ondertussen wordt de oud hoofdredacteur van Nova gepakt op twee items die meer dan 25 jaar geleden gemaakt zijn, en gaat Jan Maarten als een soort fietsende Kuifje in Colombia op bezoek bij Rob Hof. Deze ooit gelauwerde filmmaker wordt beschuldigd van medeplichtigheid in de fraudezaken.3 Jan Maarten wordt dronken met Rob en het blijkt dat met deze man geen land te bezeilen is – wat vervolgens het punt van die aflevering lijkt? Hoe dan ook: omdat we (spoiler) Frank William niet te horen krijgen en hij geen weerwoord kan geven blijft hij over als de boeman. Hoe vervelend hij ook was, blijf ik door deze presentatie verhaal toch zitten met het gevoel dat ik heb zitten luisteren naar een trial by media. Het had de makers gesierd de zoektocht naar William helemaal uit het verhaal te schrappen en, net als de makers van Op zoek naar Marlotte, direct aan het begin duidelijk te maken dat we hem niet gaan spreken. Dat had de nadruk veel meer op het systeem gelegd, dan op één (boe)man en een paar excentrieke handlangers.
De makers halen aan het begin twee films aan: “Zoals Star Wars geen biografie is van Darth Vader en Jaws geen diepgaand portret van een witte haai, zo zit ook hier het echte verhaal ergens anders.” Wat mij betreft lijkt de podcast zoals hij nu in negen delen is gepresenteerd niet alleen heel erg op Star Wars, maar ook nog eens heel erg op Jaws. We volgen de opkomst en ondergang van de NMO (The Empire/Sith, in Star Wars) en we worden bang gemaakt voor de slechterik. Darth Vader voelde zich ook onaantastbaar, en in Jaws krijgen we nooit de volledige haai te zien.4
De zeven levens van Betty
Let op: in de volgende alinea’s volgt direct een spoiler alert voor deze show die exclusief op Podimo te beluisteren is. Wat niet verrassend zal zijn, is dat ook in deze true crime serie de zaak, die maakster Naomi Steiger “tegen wil en dank” toch probeert op te lossen, niet wordt opgelost. Ze komen niet eens in de buurt, omdat ze worden afgeleid door de roddels die er op de Wallen rondom de dader spelen. Eigenlijk is dat de ontknoping, maar dan volgt helemaal op het einde een soort epiloog waarin een nieuwe Spoorloos-uitzending duidelijk maakt welke verdachte de politie wél nog in het dossier heeft zitten. De naam van deze Simon valt eerder in de podcastserie, “maar die hebben we helemaal niet kunnen vinden”. Dan zit je er dus mooi naast, en hoewel het overduidelijk is dat dit niet de doelstelling van de maakster was, laat het wel duidelijk horen waar de makers niet ver genoeg zijn gegaan. Ze kozen daarentegen voor een moralistisch einde, waar ik in een andere nieuwsbrief nog eens op terug kom. Dat is weer een andere nasmaak, specifiek voor deze titel, en ik ben bang dat ik daar nog wel een tijdje mee zal zitten.
Onderzoeksjournalisten die eindigen waar ze hadden moeten beginnen, Darth Vader zelf niet te spreken krijgen of er helemaal naast zitten met het onderzoek. De smaak die voor mij aan dit jaar zal blijven hangen is dat er grote series uit kwamen die allemaal op de een of andere manier net niet ver genoeg gingen. Mijn hoop is natuurlijk dat podcastmakers volgend jaar meer durf hebben, zowel qua onderzoek als vorm. Volgende editie tip ik een podcast die onlangs verschenen is, niet verrassend is qua vorm maar zeker wel een bevredigend einde heeft.
Dank deze week aan voor het nalezen van het bovenstaande aan de illustere Misha Melita. Ook dank aan Kitty en Joyce die me wezen op de correcte spelling van de Vlaamse uitspraak: boenk d’r op. Dat is bij deze gecorrigeerd in de vorige editie. Geheel toevallig is Joyce een van de makers van de deze week getipte podcasts!
AFLEVERING TIP VAN DE WEEK (#164)
Aflevering: Nepsneeuw
Podcast: DOCS
Duur: 30 minuten
Uitgekomen op: 15 oktober
Uitgekomen bij: NPO Radio 1 VPRO/NTR, gemaakt door Joyce de Badts, met muziek en sounddesign van Céline Ottenburgh
Genre: creatieve documentaire
Eindelijk weer eens een boeiende DOCS, dacht ik toen ik een paar minuten in deze aflevering zat. Ik weet niet of dat meer zegt over de voorgaande afleveringen of over deze documentaire. Wat goed is aan deze documentaire is dat het een fenomeen blootlegt dat als je er over na denkt, gekker is dan fictie.
We hebben allemaal wel gehoord over de wintersportindustrie en dat die in moeilijkheden zit omdat er steeds minder van hun grondstof (sneeuw) beschikbaar is door klimaatverandering. In detail hoor je, en zie je voor je, hoe in de nacht mannetjes op sneeuwscooters rondrijden om op precies het goede moment energieslurpende turbines aan te zetten om nepneeuw te maken. Een alternatief dat op een heel andere wijze tot stand komt dan natuurlijke sneeuw en ook nog eens minder lekker skiet. Verschillende experts – waarbij grappig genoeg een man vertaald wordt door de stem van een vrouw – en ervaringsdeskundigen duiden, redelijk traditioneel, de zaak. De conclusie is duidelijk: dit kan alleen maar bergafwaarts gaan.
Het briljantste echter vond ik de excursie die maakster Joyce de Badts onderneemt naar een ijsgrot. Samen met andere mensen uit een ski-oord hijst ze zich in klimgear. De tocht is wat gevaarlijker dan een gewoon skitochtje: ze kan haar microfoon niet eens meer vasthouden in verband met veiligheid. Deze excursies worden wellicht het nieuwe alternatief op skiën, met deze reportage waande ik me dus niet alleen in een ijsgrot bovenop een berg, maar ook nog eens in de nabije toekomst. Doordat de omnidirectionele microfoon op de rugzak is gebonden, hoor je tijdens een van de laatste scenes mogelijk onbedoeld wat voor soort andere mensen mee zijn op die excursie. Die flard van een gesprek maakte het voor mij af: het kenschetst hoe weinig welgestelden het eigenlijk kan schelen als hun favoriete wintersport soort ophoudt met bestaan. Voor hen is er altijd wel een alternatief.
Waarom is dit een podcast? Goede vraag, ik had de teledoc hier ook wel van willen zien. Waarschijnlijk ziet het er namelijk nog bizarder uit dan het klinkt, een beetje zoals deze nieuwe film van Geyrhalter.
SERIE TIP VAN DE WEEK (#164)
Podcast: Gear | seizoen 4 van Articles of Interest
Duur: zeven afleveringen van tussen de 45 en 58 minuten
Uitgekomen op: 22 oktober 2025
Uitgekomen bij: Radiotopia, gemaakt door Avery Trufelman
Genre: educatieve/geschiedenis documentaire
Mijn allereerste bijbaantje was bij de Bever Zwerfsport, maar iemand met dedicated wandelschoenen werd ik pas een paar jaar geleden. Vorig jaar kocht ik in Japan een tweedehands Patagonia fleece en een Edo Jeans, geïnspireerd door het vorige seizoen van Articles of interest (getipt in deze editie). Dat er een zevendelige documentaireserie zit tussen de Bever en mijn nieuwe Patagonia, had ik eigenlijk nooit voor mogelijk gehouden.
Toch heeft het leger veel meer invloed op wat wij dragen dan je in eerste instantie zou vermoeden. Gear gaat over het Amerikaanse leger, dat verplicht stelt dat wat de soldaten dragen ook echt in de VS gemaakt wordt. Als zij besluiten ineens iets anders te gaan dragen, heeft dat grote consequenties. Als consument zie je dat niet direct, behalve in de zogenaamde ‘legerdumps’ die je her en der nog aantreft. Maar heel veel bekende outdoormerken, ook The North Face en Patagonia, leveren ook vaak aan militaire organisaties: vaak zijn het hun grootste klanten.
Dit fascinerende, volgens mij onderbelichte, aspect van het zogenoemde militair-industrieel complex wordt chronologisch uit de doeken gedaan in deze podcast. Het is vrij overduidelijk dat ze inspiratie heeft gehaald uit een aantal boeken, waaronder de master’s thesis van Charles McFarlane die ook in de podcast aan het woord komt, maar Avery maakt er echt audio van.5 Wat ik fijn vind is dat er naast veel voice over en verschillende interviews, altijd een reportage-element in de afleveringen zit. Het onderwerp blijkt actueel. Niet alleen is sinds covid het normaal geworden om athleasure (of in extrema Gorpcore) in het openbaar te dragen, ten tijde van het maken van de podcast liet Trump de nationale garde in verschillende steden in de VS los.
Gear neemt je mee een wereld in die waar je als burger niet zo snel mee in aanraking komt. De les die ik eruit trok, was dat als het op trends aan komt, legerleiders zich niet eens zo anders gedragen als gewone burgers.
Waarom is dit een podcast? Waarom eigenlijk inderdaad, als het over zo iets visueels gaat als mode? Als je luistert zul je merken dat je dat beeld niet er se nodig hebt, al heb ik toch wat plaatjes opgezocht op de substack van de podcast. Het had ook goed gewerkt als video op youtube met van die stilstaande plaatjes, een soort hoorcollege dus.
Full disclosure: Avery was in 2022 op het Podcastfestival om seizoen 3 van Articles of Interest te presenteren, ik ken haar daardoor persoonlijk.
KLIKLINKJES
The New Yorker heeft al een lijstje met beste podcasts van 2025, Gear staat er ook in.
Mijn grote voorbeeld Nick Quah heeft op Vulture een lijst met 10 titels die voor hem het jaar 2025 in podcasting definieerde.
De Golden Globes hebben ook ineens podcast nominees? Voor het eerst uitgereikt in 2026, dus.
Vorige week schreef ik over rectificeren in audio, en pas deze week hoorde ik de aflevering van Radio BOOS van vorige week. In het eerste kwartier hoor je daar hoe ze iets wat zij zelf rectificeerden (nav en opmerking bij VI, lol) toelichten. Zo kan het dus ook!
De uitzending van BOOS over de sekte van Master Oh is wel handig, en sappig, om te zien als je de vorige link wil luisteren.
De Podcastakademie van het Podcastnetwerk heeft een eindejaarskorting! Tot 24 december krijg je 15% korting op alle cursussen die nu gepland staan voor 2026 met de code ‘eindejaars2025HJNEPT’.
RODDELHOEK
Alleen zij die deze nieuwsbrief steunen via Petje.af ontvangen automatisch de roddels in hun inbox. Dank voor de steun Mina, Channa en Jop!
Time publiceerde dit jaar zelfs ineens een lijst met de 100 beste podcasts ooit. Benieuwd of ze die volgend jaar gaan updaten.
Een leuk idee voor volgend jaar: andere makers vragen wat zij het beste vonden, zoals Lauren Passell doet.
Hij is ook de broer van die andere omhoog gevallen, drieletterige Hof.
Ik durf te wedden dat ik als ik de hele serie nu nog eens zou luisteren, zoals ik nu weer alle Star Wars films aan het kijken ben, ik best de personages kan koppelen aan een karkater uit de saga. Deze blogpost beargumenteert trouwens dat de structuur van Jaws effectief is omdat er aan het begin van de film al iemand wordt aangevallen door de haai, een beetje zoals het ergste gedrag van Frank William in de eerste aflevering wordt gedropt. Om de parallel nog verder te trekken: de makers hadden tijdens de film veel problemen om het model van de haai werkend te krijgen, waardoor de soundtrack van Jaws hetgeen is dat de haai eng maakt en dus niet de haai zelf.
Ze spreekt ook Rachel Gross, auteur van Shopping all the way to the Woods. Wat een cadeau lijkt me dat om tegen te komen tijdens je research van de serie.