Hoe rectificeer je (in) audio?

HJNEPT #163 Sapiens gefileerd door If Books could Kill en Niemandsland

Vorige maand hintte ik in deze nieuwsbrief al dat het rectificeren van een audiopublicatie misschien een relevant onderwerp zou zijn, maar dat het zo actueel zou worden had ik toen niet door. In deze nieuwsbrief wat bekende en minder bekende voorbeelden van rectificaties in en rondom podcasts, die vragen oproepen over hoe je dat eigenlijk doet: rectificeren in audio.

Mensen maken fouten en journalisten zijn ook maar mensen, dus kan het voorkomen dat er iets online wordt gezet dat niet klopt. In een tijd van fake news en versloppificatie kan je sowieso nergens meer van uit gaan, maar je hoopt toch dat als mensen betaald worden voor hun werk er “een goed journalistiek slot op zit”. Dat is tenminste de vuistregel bij NRC, die op 28 november hun berichtgeving rondom informateur Wijers rectificeerde. Wijers was toen al teruggetreden, en op 22 november was in Haagse Zaken NRC ombudsman Herman Staal te gast geweest om te praten over die berichtgeving. Op die aflevering en de rectificatie komen we later terug, want we gaan eerst terug in de tijd.¹

Caliphate (2018) van The New York Times
Misschien wel het bekendste voorbeeld van een podcast die gerectificeerd is, is Caliphate. Deze twaalfdelige serie uit 2018 van The New York Times was destijds een hit en werd zelfs bekroond met een Peabody Award. Toen de Canadese politie de hoofdpersoon/bron uit de podcast twee jaar na het verschijnen ervan arresteerde kwam naar buiten dat alles dat hij verteld had totale onzin was.² Gevolg: de New York Times moest hun fouten toegeven, de serie terugtrekken en de award weer inleveren. De eerste twee afleveringen van de serie staan nu nog wel online. Daarin hoor je podcastmaker Michael Barbaro aan het begin van de afleveringen zeggen dat bleek dat de serie niet aan de journalistieke standaarden van de NYT voldoet, en dat naar de rectificatie wordt gelinkt in de shownotes. Bij het stuk over de verantwoording is ook een 30-minuten durend interview van Barbaro met Dean Banquet, executive editor van de NYT en gepubliceerd. Ik vraag me af waarom dat niet óók in de feed met de verwijderde afleveringen is geplaatst: dan kom je als luisteraar veel meer te weten over wat er mis ging – nu moet je echt zoeken om dat te vinden en te luisteren. En ook in het Nederlands taalgebied moet je zoeken naar rectificaties, ook al gaat het om een heel bekende titel.

De Brand in het Landhuis (2018) van de NTR
“Als je een haakje overslaat, dan krijg je ook geen goede steek” zegt Diny in de laatste aflevering van de ongelooflijk populaire podcast De Brand in het Landhuis.³ Zij helpt Simon Heijmans met het vervaardigen van een soort kunstwerk waarin verschillende elementen uit het verhaal worden vastgenaaid, dat hij iets later in de aflevering zal begraven (?!) op een van de landgoederen van hoofdpersoon Marggraff om toch maar een einde aan de serie te kunnen breien. In diezelfde laatste aflevering worden stevige aantijgingen gedaan tegen de stichting en leden van de familie die nu de nalatenschap van Marggraff beheren. Dat gebeurt op basis van een anonieme e-mail die de makers ontvangen, maar verder niet (hoorbaar) verifiëren. Ook wordt er een ‘antwoord gevonden op wat er is gebeurd op de nacht van de brand (7 december 2003)’, puur op basis van wat kunstdetective Arthur Brand “heeft gehoord”. De Marggraff Stichting heeft de NTR aangeklaagd, en een half jaar na het verschijnen van de serie volgde een schikking. Daarin geeft de NTR toe dat ze journalistieke fouten heeft gemaakt. Aan de shownotes van de laatste aflevering is vervolgens een rectificatie toegevoegd, althans: er wordt vermeld dat de Marggraff Stichting een andere mening toekomt. In de audio zelf is niets aangepast of toegevoegd – wellicht was dit onderdeel van de schikking. Als je de serie nu zou luisteren zonder de shownotes, deze nieuwsbrief of het bericht op Omroep Brabant te lezen, zit je dus eigenlijk naar fake news te luisteren.

Haagse Zaken over de rol van NRC in de kwestie-Wijers
Terug naar 2025. Op 29 november publiceert De Volkskrant een reconstructie waarin meer en andere bronnen het nieuws van NRC ontkrachten. Ik heb mezelf zitten verbazen over de kwestie, omdat Eric Smit (hoofdredacteur van Follow the Money) die wél het woord ‘leugenaar’ in de mond had genomen direct na het verschijnen van het eerste bericht van NRC al weerwoord bood. In het Volkskrant-stuk kun je goed lezen hoe vervolgens het bericht met het woord ‘feeks’ is gelekt. Op mij en vele anderen kwam dit over als roddeljournalistiek, zo is ook te lezen in wat NRC ombudsman Herman Staal schreef. Maar tot nu toe heeft dit nog niets met podcasts te maken, toch?

Nu, de politieke redactie van NRC vindt transparantie erg belangrijk en heeft daarom op 22 november Herman Staal te gast in hun wekelijkse politieke podcast Haagse Zaken om met hem de gang van berichtgeving te reconstrueren. Staal vindt het handelen van NRC verantwoord, omdat het politieke belang (”feeks” gebruikte Wijers in een prive appje) zwaarder weegt dan het privé-belang van Wijers. Ook wordt verklaard dat het ‘leugenaar’-bericht niet goed genoeg geverifieerd werd voordat dat Wijers in de mond werd gelegd, maar tegen die tijd was Wijers sowieso al teruggetrokken. Staal zegt dan al dat er te veel fout ging. Iets minder dan een week en een grondiger stuk van de Volkskrant later moest de hoofdredactie de berichtgeving daadwerkelijk rectificeren: “we [kunnen] niet meer volledig [...] instaan voor onze berichtgeving over informateur Wijers.”

De artikelen die zijn verschenen hebben in de kop nu groot “Gecorrigeerd artikel” staan. De Haagse Zaken aflevering heeft nu aan het begin een bericht van presentator Guus Valk over de rectificatie en het stuk van de Volkskrant. Valk verwijst ook naar de shownotes, waar een link naar de rectificatie is toegevoegd. De rest van de aflevering is intact gebleven. Niet helemaal fake news, maar als luisteraar heb ik nu wel behoefte aan nog iets meer transparantie. Als we het toch hebben over het journalistieke proces, waarom dan niet iets toevoegen aan de reconstructie over hoe dit is fout gegaan, wat er fout is gegaan en wat dan wel klopt? Want zoals Dean Baquet, de executive editor van The New York Times in het eerder genoemde interview uit 2020 zegt: “if we get something wrong, the answer is always more reporting.”

De bovenstaande voorbeelden geven aan dat er nog niet echt een lijn te ontdekken is in gerectificeerde audio. Ik zou zeggen dat je tenminste iets ook aan de audio toevoegt, niet alleen in de shownotes van een aflevering. De kous is volgens mij nog niet af als je gerectificeerd of geschikt hebt, dat lijkt voor nu in audio wel het geval.

Voer voor een volgende nieuwsbrief: factchecken. Ik vernam dat dat in Nederland toch anders gebeurt dan in andere landen. Maar daarvoor zal ik eerst even wat feiten nagaan.

Kennen jullie nog goede voorbeelden van rectificaties van audio? Je kunt me gewoon mailen. Aan de vorige nieuwsbrief was ik vergeten voetnoten toe te voegen, die staan er nu alsnog.

Dank deze week aan zwager Wouter voor het niet rectificeren maar wel redigeren van het bovenstaande. Het schijnt dat je hem tegenwoordig zelfs kan aantreffen als object in de wetenschappelijke literatuur.

AFLEVERING TIP VAN DE WEEK #163

Podcast: If books could kill

Aflevering: Sapiens

Duur: 1 uur en 38 minten

Uitgekomen op: 20 november 2025

Uitgekomen bij: Onafhankelijk. Hosts Michael Hobbes en Peter Shamshiri

Genre: talkshow, recap podcast

Over fact checken gesproken: ik luisterde deze week de meest recente aflevering van If Books Could Kill (eerder getipt in #111) over het immens populaire boek Sapiens van Yuval Harari. Zoals de titel van de podcast het al een beetje doet vermoeden: ze laten geen flinter heel van de inhoud van het boek. Dat doen ze in een komische dialoog, maar niet zomaar: de verzinsels over het ontstaan van de mens en de drie revoluties die Harari oppert, checken zij bij daadwerkelijke wetenschappers. Die hoor je dan weer niet (jammer) maar op zich duren de afleveringen al lang genoeg. De hosts maken bovendien uitstapjes naar Harari’s latere werk waar, verrassing, ook nog steeds niet van klopt.

Het is grappig en triest tegelijk: mensen (vooral tech entrepeneurs) gaan zo goed op dit boek. Eigenlijk zegt het meer over het wereldbeeld waar toegewijde Harari lezers in willen geloven, dan over de werkelijkheid. Ironisch genoeg oppert Harari dat wetenschappers misschien beter science fiction kunnen publiceren om hun inzichten over te brengen. De hosts lijken geen grenzen te kennen, totdat ze de persoonlijke wereldbeelden van Harari tegen het licht houden - die lijken gelukkig nog wel progressief (hij is gay, Israelisch en tegen de bezetting van Palestina).

Des te kwaliijker is dat Harari’s uitgeverij na al die herdrukken niet even een disclaimer toevoegt. Want nu staat Sapiens dus ten onrechte in het boekenschap van de non-fictie.

Waarom is het een podcast? Om heel eerlijk te zijn mogen ze wel iets doen aan de geluidskwaliteit (mixage), dan zou het nog een betere podcast zijn. Maar ja, dit zijn gewoon twee mensen die praten over geschreven teksten. Daar hoef ik niets bij te zien en een uitgeschreven tekst zou veeel te lang worden

SERIE TIP VAN DE WEEK #163

Bron: screenshot van het Youtube kanaal van De Volkskrant want verder gebruiken ze dit mooie artwork niet echt op hun site?

Podcast: Niemandsland

Duur: zes afleveringen van tussen de 30 en 40 minuten

Uitgekomen op: 29 januari 2025

Uitgekomen bij: De Volkskrant, gemaakt door Dija Kabba en Elsbeth Stoker

Genre: journalistiek

Voordat je leest wat ik denk: Hannah van Buchem schreef een veel mooiere kritiek over Niemandsland, hier te lezen op De Groene Amsterdammer.

Dat audio zo veel meer kan brengen dan beeld of woord, hoef ik lezers van deze nieuwsbrief denk ik niet meer uit te leggen. Het brengt je op zo veel meer plekken, in dit geval achter de vaak nogal sec opgeschreven verhalen over verwarde mensen die andere mensen wat aan doen. Eigenlijk mogen we maar wat blij zijn dat kranten ook op de podcasttrein gesprongen zijn.

In deze podcast van de Volkskrant hoor je nabestaanden, betrokkenen en experts, waaronder ook iemand die zelf psychoses heeft ervaren. Deze mensen, die eigenlijk gewoon hartstikke ziek zijn, leven in ‘niemandsland’. Dat slaat niet zo zeer op waar ze zijn tijdens hun wanen, maar meer op waar ze in de maatschappij geplaatst zijn. Michel Foucault beschreef dit natuurlijk al in zijn History of Madness, maar deze podcast laat zien waar we in het nu staan en hoe recent beleid van onze overheid ons hier heeft gebracht. Uitzonderlijk: een compliment mag ook naar de vormgeving van de tegels van de afleveringen.

Waarom is het een podcast? Om de anonimiteit van de sprekers te kunnen waarborgen.

KLIKLINKJES

• Volgende week is het OORZAKEN festival voor verhalende audio, mij vind je op vrijdag 12 december (de makersdag) specifiek bij het onderdeel Podcastkritiek, en de borrel natuurlijk. Blokkenschema en kaartjes hier.

• Er zijn meer podcastkritische essays nu te lezen op de site van De Groene Amsterdammer, te weten hier en hier.

• De Podcastakademie van het Podcastnetwerk heeft een eindejaarskorting! Tot 24 december krijg je 15% korting op alle cursussen die nu gepland staan voor 2026 met de code ‘eindejaars2025HJNEPT’.

• Een opmerkelijk contextloze (dank Mina) column van de hoofdredacteur van De Telegraaf over dat er zo veel uitspraken uit Telegraaf podcasts worden geciteerd... zonder context.

• Podimo heeft 300.000 betalende abonnees, aldus dit artikel over podcastskijken in De Volkskrant 🤯

• Ik heb het bericht van Omroep Brabant over de schikking van NTR met betrekking tot De Brand in Het Landhuis toegevoegd aan het Wikipedia-lemma, want tot mijn verbazing stond die er nog niet bij. Hopelijk is het nog niet weggeredigeerd als je dit leest.

• Deze TikTok over Op zoek naar Marlotte is echt ‘boem d’r op’, zoals de dat in Vlaanderen volgens mij zeggen.

RODDELHOEK
Alleen zij die deze nieuwsbrief steunen via Petje.af ontvangen automatisch de roddels in hun inbox.

1. Ik houd het even bij journalistieke titels in deze nieuwsbrief. Teun en Yvette rectificeren zich namelijk ook een ongeluk in Etenstijd, en de Mediameiden deden het ook dikwijls zij het ironisch. Ook het drama waar Reply All mee eindigde (lees # )vind ik niet helemaal relevant, omdat dat meer kritiek was op de houding van de makers zelf dan het daadwerkelijke onderzoek.

2. De makers hadden alles geloofd wat hij vertelde. Misschien heeft de redactie van ZEMBLA hier inspiratie opgedaan toen ze Op Zoek Naar Marlotte maakten?

3. Zo populair zelfs, dat de tegel van NPO Luister nu goud is gemaakt en het label ‘klassieker’ draagt?! In 2019 won de titel ook een BNR Dutch Podcast Award, die ze volgens mij gewoon mochten houden.