Alleen chaos leidt tot progressie

HJENPT #155 Origin Stories met Dan Tabersky en De Eierwekker

“Maar misschien zijn we daar nog niet met podcasting”. Dit is niet zomaar een citaat, maar een reactie die ik nu al van verschillende mensen heb gehad als ik weer eens loop te mopperen over het gebrek aan creativiteit in het podcastlandschap – met name in de documentaire series, zie de afgelopen drie nieuwsbrief edities. In deze uitspraak zit naar mijn mening een denkfout verstopt. Dus als jij ook denkt dat podcasts nog een lange weg te gaan hebben om zich tot een volledige, of in ieder geval vrijere vorm te ontwikkelen: let dan alsjeblieft even op.

De denkfout gaat als volgt: het veronderstelt een chronologisch, gradueel en lineair verloop van de ontwikkeling van media. Het is geen gekke gedachte in eerste instantie, ook omdat er wel voorbeelden van te vinden zijn. Ik heb tijdens mijn studie Media and Performance Studies wel eens artikelen gelezen over de begintijd van radio uitzendingen en dat ze zo veel zendtijd over hadden dat ze maar de krant gingen voorlezen – dit werd later het nieuwsbulletin. Pas later werd ‘sound design’ ontdekt en inmiddels bevinden we ons in de tijd van genereerde audio.

Los van wat het medium kan wordt er dus ook verondersteld dat de vertelvormen of genres zich steeds opnieuw lineair ontwikkelen: van orale geschiedenis naar geschreven verhalen, van mythen en sagen naar briefromans en van novelles naar literaire non-fictie. Het zou eigenlijk heel leuk zijn als podcasting zich precies zo ontwikkelde, ik zou in ieder geval al die podcasts terug gaan luisteren.

In werkelijkheid ontwikkelen media zich non-lineair, of in ieder geval ingebed in een groter landschap. Vergeet vooral niet dat de podcast boom van de afgelopen jaren in 2014 begon met Serial. Wat zij deden was voor audio destijds baanbrekend: het verhaal wordt verteld over een groter aantal afleveringen die ieder hun eigen spanningsboog hebben. Baanbrekend voor audio, maar toen al sinds ten laatste Twin Peaks (1990) op de televisie bekend als vorm. Als je het oeuvre van productiehuis Serial beschouwt, proberen ze eigenlijk heel vaak een bekende vorm uit een andere kunstvorm in audio toe te passen: S-town is een novelleserie, The Retrievals (S02) is een medisch drama. Je zou nu alsnog kunnen beweren dat ‘ze in Amerika wel zo ver zijn, maar wij in Nederland nog niet’ maar ook dan ben ik het niet met je eens.

Er zijn namelijk wel degelijk series die echt iets nieuws proberen. In het Nederlands: De kunst van het verdwijnen (meerdere verhalen non-lineair door elkaar heen gevlochten zoals Brecht dat in een toneelstuk zou doen, hier getipt), En niemand bleef onaangeraakt (een raamvertelling getipt in deze nieuwsbrief editie). En als we dan voorbij gaan aan het lineaire narratief, denk ik in het Engels meteen aan Welcome to Provincetown, een collage van portretten met ondefinitief einde maar zonder mysterie hier getipt, en Witch (BBC Radio 4, hier getipt) dat net als 24ish days (getipt in nieuwsbrief #74) later een circulair narratief kent: het maakt in theorie niet uit met welke aflevering je begint omdat het verhaal ‘rond’ is. De innovatie vindt wel plaats, maar blijft het onderspit delven.

Natuurlijk zijn de omstandigheden in Nederland anders: alle fondsen hebben zo hun beperkingen en makers schromen niet om succesformules die ze elders (in het buitenland dus) gehoord hebben soms letterlijk te kopiëren. Het NPO-fonds (vooralsnog de grootste pot geld voor fictie en documentaire audioproducties in Nederland, mits je een omroep vindt die jouw plan als maker wil steunen) heeft sinds twee jaar een onderscheid in hun audio-aanvragen tussen ‘hoogwaardig’ en ‘experiment’. Die laatste regeling is bedoeld voor minder ervaren makers en biedt ruimte om, met minder budget, een serie te maken die afwijkt van het format waar de meeste ‘hoogwaardige’ series in uitkomen (de bekende 6x 40 minuten). Navraag bij het NPO-fonds liet weten dat in de anderhalf jaar dat deze regeling nu zo is ingericht, slechts twee series in de regeling ‘experiment’ zijn aangevraagd én toegekend. Ze worden nu gemaakt, dus op de uitkomst van het experiment zullen we moeten wachten.

Even terug naar mijn persoonlijke frustratie over het gebrek aan creatieve vormen in audio. Omdat ik niet allen voor de lol maar ook als maker naar podcasts luister, domineert vaak mijn analytische oor - iets met beroepsdeformatie. Van de veel voorkomende vormen word ik dus een beetje moe. De storytelling waar iedereen zo gek op is komt nu op mij over als een verzameling regels, formules en vooral trucjes waar verhalen ‘verhalend’ mee worden gemaakt. De maker die het hoofdpersonage is, het uit te pluizen familieverhaal dat voor iets groters staat, het op te lossen mysterie (lees: MOORDZAKEN of intrige). Het werkt natuurlijk, maar het is ook o zo voorspelbaar.

Ik wéét dat er meer is, omdat in storytelling de regels van fictie worden toegepast op non-fictie. En ik lees wel eens een boek met een leuke vorm. Mijn hoop ligt daar trouwens bij de indie’s, omdat die nu eenmaal niet zo aan van bovenaf opgelegde beperkingen vast zitten. Net als dat Pulp Fiction veel betekende voor indie cinema, of het werk van Agnes Varda voor de artistieke documentaire.

Tim Howard, eindredacteur van wijlen Reply All was in 2019 op het Podcastfestival. Tijdens een keynote had hij een slide met daarop de vraag: “what makes an experiment in audio work?”. Ik hoop dat veel mensen toen hebben opgelet en dit weekend terugkomen naar het festival. Het is namelijk tijd voor een beetje meer chaos, want zoals mijn vader altijd Epicurus parafraseert: “alleen chaos leidt tot progressie!”

Dank aan collega Rosan de Ruiter voor het corrigeren van de typo’s in het bovenstaande - en die op deze mooie festivalwebsite.

AFLEVERING TIP VAN DE WEEK #155

Podcast: Origin Stories

Aflevering: Dan Taberski on Hysterical

Duur: 33 minuten

Uitgekomen op: 10 september

Uitgekomen bij: Campside media

Dat ik fan ben van Dan Taberski zal misschien niet als een verrassing komen: de podcast Hysterical die hij vorig jaar maakte voor Audible vond ik de beste van 2024. Toen ik deze aflevering in de feed van Hysterical zag verschijnen twijfelde ik dus geen moment - terwijl ik dat doorgaans wel heb bij een zogenaamde ‘feed drop’.

Origin Stories is een nieuwe podcast die erg lijkt op Script Notes, een serie die al super lang loopt en die ik al eerder tipte. Interviews met makers van dingen die je leuk vindt zijn natuurlijk vaak boeiend om te luisteren omdat je van alles leert over het maakproces en hoe ze te werk gaan. Bij Taberski is het ook nog eens interessant in het kader van het bovenstaande. Hij maakte namelijk eerst televisie voordat hij audio ging maken, wat verklaart dat hij een andere stijl heeft dan de meeste gevestigde namen. Dat hoor je vooral in series als 9/12 (getipt in editie #49) en Y2K. Bovendien, zo blijkt in het interview, denkt hij ook echt goed na over hoe iets een audioverhaal wordt. Jammer dat hij wel de original sin heeft begaan door Richard Simmons niet gewoon met rust te laten.

SERIE TIP VAN DE WEEK #155

Podcast: De Eierwekker

Duur: 5 afleveringen van tussen de 27 en 37 minuten

Uitgekomen op: 30 juni 2025

Uitgekomen bij: onafhankelijk, gemaakt door Dide Vonk.

Genre: persoonlijke zoektocht

Er is een heuse babyboom gaande in podcastland: er heel veel podcastseries geboren die gaan over het thema (niet) zwanger raken. Eerder verschenen al Kan je even langs komen (2020, NTR) en Eitje (NTR, 2021). Afgelopen jaar verschenen De Koningswens (2025, EO), Niet in mijn buik (AVROTROS, 2025) en nu dus De Eierwekker (onafhankelijk, 2025). Dit is nog even los van de hausse aan moeder/ouderschapspodcasts die al bestaan en meerdere afleveringen van DAMN HONEY. Ik vermoed dat dit is gegaan zoals het kopen van huizen, of het onderwerp zelf: zodra iedereen 30 is, het eerste huis in de vriendenkring of nieuwe familielid geboren wordt, gaat het bijna nergens anders meer over. Ik las op LinkedIn dat De Eierwekker inmiddels de 50.000 plays heeft aangetikt, wat volgens mij indrukwekkend is voor een onafhankelijke productie. Wat dat betreft “zijn we hier nu” met podcasts (zie bovenstaand) en zijn we volwassen aan het worden.

De Eierwekker draait om de vraag of maakster Dide Vonk, ten tijde van het maken van de podcast 32, kinderen wil de ja of de nee. Haar vriend wil het wel, maar heeft eigenlijk best veel moeite om er concreet over na te denken. Terechte red flags bij Dide dus, die te raden gaat bij een breed scala - met een breed scala aan Nederlandse tongvallen! - aan ervaringsdeskundigen. Zo grappig als het moment dat Dide zegt “dit is het moment in de podcast dat de maker hard op een toetsenbord gaat typen”, zo pijnlijk is het moment aan het begin van de tweede aflevering een eindredacteur de serie afwijst omdat het “gepriviligeerd genavelstaar is van een millenial zonder echt conflict”. De vraag is natuurlijk niet alleen of de eindredacteur gelijk heeft, maar ook of Dide voor haar 33e verjaardag de knoop kan doorhakken.

Om heel eerlijk te zijn vind ik het moeilijk om hier antwoord op te geven, vooral omdat ik zelf begin dit jaar vader ben geworden en van de vragen die bij Dide of de mensen die zij spreekt weinig last had. Als ik de eindredacteur was geweest had ik gezegd: laat je niet (tot tranen toe!) gek maken door momfluencers of op een zwangerschapsbeurs (waar eveneens echt alles gericht is op verkopen van een ideaalbeeld. Met de werkelijkheid van kinderen krijgen heeft dat denk ik niet zo veel te maken. De rammelende eierstokken/wekker, waarvan we het geluidseffect gelukkig maar één keer horen, is natuurlijk een construct dat zowel onze maatschappij als de serie vormgeeft. Dat doorzien is leerzaam maar niet baanbrekend.

De ‘keuze’ voor kinderen is uiteindelijk zelfs geen keuze te noemen: je bent damned if you do, damned if you dont. In aflevering 4 worden twee voorbeelden gegeven: een vrouw krijgt een postnatale depressie, een andere werd per ongeluk zwanger. Zij moeten “leren leven met de keuze die ze hebben gemaakt”. Los van de mogelijkheid tot abortus kan je voor de meeste dingen die je overkomen niet kiezen. Dus ook als het advies is dat “je moet proberen te leven met de keuze die je hebt gemaakt” denk ik: je hébt geen keuze, het is nu eenmaal zo. Van de andere kant van de zogenaamde keuze zeg ik: het is geweldig om een vampier te zijn.

Full disclosure: morgen stelt Dide om 15u in het Podcast (p)Repair Café op het Podcastfestival de vraag ‘Hoe maak je een persoonlijke podcast zonder navelstaarderig te worden’? Vlak daarvoor kan je leren wat nu echt een goede pitch maakt in een panelgesprek op datzelfde festival.

KLIKLINKJES

Er is deze week natuurlijk maar een kliklinkje:

FEITENHOEK
Een primeur in deze nieuwsbrief: de roddelhoek is voor de verandering een feitenhoek geworden. Via via hoorde ik namelijk dat het geld bij het NPO-fonds voor de audio regelingen op is! Tegelijkertijd stonden nog wel vergaderingen gepland in de agenda’s van commissieleden die ik ken. Hoe kan dat? Navraag bij het NPO-fonds laat weten dat het zo zit: voor het eerst ooit is er nu al meer aangevraagd dan er toegekend kan worden. Eind oktober wordt bekend gemaakt welke plannen doorgaan of niet in de lopende ronde. Als alles wordt toegekend, bestaat er een kans dat de laatste ronde om aan te vragen in november komt te vervallen. You heard it here first.

RODDELHOEK
Weet u nog dat ik vorige week linkte naar het interview dat Iris Verhulsdonk met de makers van Heavyweight voor NRC deed? Ik las een interview met Jonathan Goldstein op Vulture, waarin hij dit zegt: “I just did an interview with someone for a German newspaper who referred to it as being a ‘household name,’ and I don’t know what the households are like in Germany, but that surprised me”. Toen ik bij Iris navroeg of zij dit toevallig kon zijn, vond zij in haar transcript let-ter-lijk de woorden “household name”…